Foydali maqolalar · 18-noyabr, 2026

Restoranda xizmat haqi qonuniymi: 10–20% ustama, 221-I-son qonun va 6 qadam

Oʻzbekistonda 10–20% xizmat haqi toʻgʻridan-toʻgʻri taqiqlanmagan. Ammo mehmon bu haqda buyurtmadan oldin bilishi kerak, kafeda esa xizmat haqisiz muqobil variant boʻlishi lozim. 221-I-son qonun va VMning 75-son qarorini tahlil qilamiz. Menyu va prechek uchun oʻzbek va rus tillaridagi matnlar, soʻmdagi chek namunasi va 6 qadamlik tekshiruv roʻyxatini beramiz.

Restoranda xizmat haqi qonuniymi: 10–20% ustama, 221-I-son qonun va 6 qadam

Oʻzbekistonda restoran yoki kafeda 10–20% xizmat haqi olish qonunda toʻgʻridan-toʻgʻri taqiqlanmagan. Mehmon uning miqdori va shartlarini buyurtma berishdan oldin bilsa, xizmat haqi olish mumkin. U bu haqda menyudan, peshtaxtadagi yozuvdan yoki QR-menyudan bilishi kerak. Yashirilgan yoki faqat toʻlov paytida aytilgan xizmat haqi shikoyat uchun asos boʻladi. Qatʼiy talqinga koʻra, mehmonga muqobil variant berilmagan xizmat haqi ham qoidabuzarlik hisoblanadi. Kafe uchun bunday muqobil variant xizmat haqisiz oʻz-oʻziga xizmat koʻrsatishdir.

Quyida Raqobatni rivojlantirish va isteʼmolchilar huquqlarini himoya qilish qoʻmitasi qaysi normalarga tayanishini koʻrib chiqamiz. «Mumkin» bilan «shikoyat» oʻrtasidagi chegara qayerdan oʻtishini va menyu hamda prechekda nima yozish kerakligini ham tushuntiramiz. Oxirida soʻmdagi chek namunasi va 6 qadamlik tekshiruv roʻyxati bor. Qonunlarni lex.uz saytidagi amaldagi tahrirlarga havola bilan keltiramiz. Menyuni oʻzgartirishdan oldin modda va band raqamlarini joriy matn bilan solishtirib chiqing.

Qoʻmita nima dedi va nega talqinlar har xil

2025-yil 21-noyabrda Qoʻmita mehmonlarning shikoyatlariga munosabat bildirdi (kun.uz). Qoʻmita maʼlumotiga koʻra, ayrim kafe va restoranlar taomlar narxidan tashqari «xizmat uchun» 10–15%, baʼzan 20% gacha haq oladi, depozit ham talab qiladi. Bu bayonotga qariyb bir yil boʻldi, shuning uchun normalarning amaldagi tahririni tekshirib turing.

OAVda bu bayonot ikki xil tushunildi:

  • Qatʼiy talqin (yangiliklar sarlavhalari). Xizmat haqi faqat mehmonda haqiqiy tanlov boʻlsagina joiz. U qoʻshimcha haq evaziga ofitsiant xizmatini yoki haqsiz oʻz-oʻziga xizmatni tanlay olishi kerak. Muqobil variant boʻlmasa, xizmat haqi isteʼmolchi huquqlarining buzilishi hisoblanadi.
  • Yumshoq talqin (buxgalter.uz tahririyati). Qoʻmita xabaridan xizmat haqi noqonuniy degan xulosa chiqmaydi. Mehmon uning miqdori va shartlaridan oldindan xabardor qilingan boʻlsa, xizmat haqi olish mumkin. Bu qonun normasi emas, tahririyatning fikri.

Qonunda «xizmat haqi» degan soʻz yoʻq. Qoʻmita pozitsiyasi axborot olish huquqi va xizmatlarni majburan tiqishtirish taqiqi haqidagi normalarni talqin qilishga asoslanadi. Shuning uchun muassasa uchun eng xavfsiz yoʻl ikkala talqin talablarini ham bajarishdir.

Qaysi normalar qoʻllaniladi

HujjatXizmat haqi uchun muhim jihati
«Isteʼmolchilarning huquqlarini himoya qilish toʻgʻrisida»gi 26.04.1996-yildagi 221-I-son Qonun (amaldagi tahrir)Qoʻmita 4, 19 va 21-moddalarga tayanadi. Ulardan uchta qoida kelib chiqadi. Birinchisi, toʻliq va ishonchli axborot olish hamda erkin tanlash huquqi. Ikkinchisi, xizmatni kelishilgan hajmda koʻrsatish majburiyati. Uchinchisi, qoʻshimcha xizmatlarni majburlash va koʻrsatilmagan xizmat uchun haq olish taqiqi.
Shu qonunning 6-moddasi, «Tovarlar (ishlar, xizmatlar) toʻgʻrisidagi axborot»Axborotda narx (tarif) va toʻlov shartlari boʻlishi, u davlat tilida berilishi kerak. Axborot boʻlmasa, u taqdim etilgunga qadar savdo koʻrsatma asosida toʻxtatilishi mumkin.
Shu qonundagi ommaviy oferta haqidagi normaMehmonlarga taklif etilayotgan tovar va xizmatlar haqidagi axborot ommaviy oferta hisoblanadi. Xizmat haqi menyuda koʻrsatilgan boʻlsa, u mehmon bilan tuzilgan shartnoma sharti boʻladi. Modda raqamini lex.uz saytida tekshiring.
Vazirlar Mahkamasining 13.02.2003-yildagi 75-son qarori (Umumiy ovqatlanish qoidalari)Mahsulot va xizmatlar haqidagi axborot mehmonga koʻrgazmali va tushunarli shaklda yetkazilishi kerak, toki u toʻgʻri tanlov qila olsin. Ofitsiantlar xizmat koʻrsatadigan joylarda toʻlov ofitsiant hisobi yoki nazorat-kassa mashinasi cheki boʻyicha amalga oshiriladi. Xizmat turini muassasa formati belgilaydi. Restoranda taomni ofitsiantlar tortadi, kafeda esa ofitsiant xizmati ham, oʻz-oʻziga xizmat ham boʻlishi mumkin.

221-I-son qonunga kiritilgan oʻzgartishlarga eʼtibor bering. Lex.uz saytida 2025-yil 31-iyuldagi OʻRQ-1078-son qonun bilan kiritilgan 121-modda koʻrsatilgan, u 2026-yil 19-yanvardan kuchga kiradi. Shuning uchun eski chop etilgan nusxalarga emas, faqat joriy tahrirga tayaning.

Chegara qayerda: qonuniy, bahsli, qoidabuzarlik

VaziyatBahoSababi
10% xizmat haqi menyuda oʻzbek va rus tillarida, peshtaxtada va QR-menyuda koʻrsatilgan. Kafeda kassada xizmat haqisiz buyurtma berish mumkinJoizMehmon oldindan xabardor qilingan va unda tanlov bor
Ofitsiantli restoran, 10% xizmat haqi menyuda va kirishda yirik harflarda yozilgan, oʻz-oʻziga xizmat yoʻqBahsliXabardor qilish bor, lekin muqobil variant yoʻq. Qoidalarda «restoran» formati uchun oʻz-oʻziga xizmat nazarda tutilmagan. Bunday holatda «muqobil variant»ni qanday tushunish kerakligi hozircha noaniq
Xizmat haqi faqat menyuning oxirgi sahifasida mayda harflarda yozilganShikoyat xavfiAxborot koʻrgazmali va tushunarli boʻlishi shart
Mehmon xizmat haqi haqida hisobdan bilib qoladiQoidabuzarlik (buxgalter.uz tahririyati fikri)Buyurtmadan oldin axborot berilmagan, xizmat haqi amalda majburlangan
Xizmat haqi olib ketishga berilgan buyurtmadan yoki mehmon oʻzi olib ketgan buyurtmadan olinganQoidabuzarlik (bizning bahomiz)Zalda xizmat koʻrsatilmagan, qonun esa koʻrsatilmagan xizmat uchun haq olishni taqiqlaydi

istemolchi-info.uz portalida yaxshi misol bor. Menyuda palov 50 000 soʻm turadi, hisobga esa «xizmat uchun» 10% qoʻshilgan. Xizmat haqi haqida oldindan ogohlantirilgan boʻlsa, bu joiz. Ogohlantirilmagan boʻlsa, vaziyat bahsli va mehmon shikoyat qilishga haqli.

Menyu, peshtaxta, QR-menyu va prechek uchun tayyor matnlar

Qonunning 6-moddasi axborotni davlat tilida berishni talab qiladi. Shuning uchun matnni oʻzbek tilida yozing, rusiyzabon mehmonlar uchun rus tilida ham qoʻshing.

Menyu (birinchi sahifa yoki muqova)

Xizmat haqi — 10%. U ofitsiant xizmati uchun olinadi va hisobda alohida qatorda koʻrsatiladi. Kassada oʻzingiz buyurtma bersangiz, xizmat haqi olinmaydi.

Сервисный сбор — 10%. Взимается за обслуживание официантом и указывается в счёте отдельной строкой. При заказе на кассе (самообслуживание) сбор не взимается.

Peshtaxta, kirish, stoldagi lavha

Zalda ofitsiant xizmati: +10%. Kassada buyurtma — xizmat haqisiz.
Обслуживание официантом: +10%. Заказ на кассе — без сбора.

QR-menyu

Xuddi shu qatorni QR-menyuning pastki qismiga emas, yuqori qismiga, taomlar roʻyxatidan oldin joylashtiring. Mehmon QR-menyu orqali buyurtma bersa, xizmat haqini birinchi taomni tanlashdan oldin koʻrishi kerak.

Prechek va hisob

Xizmat haqini foizi va summasi bilan alohida qatorda chiqaring: «Xizmat haqi / Сервисный сбор 10%». «Boshqa» yoki «servis» kabi umumiy nomlarni ishlatmang. Xizmat haqini alohida qatorsiz taomlar narxiga qoʻshib yubormang.

Soʻmdagi prechek namunasi

Toʻrt kishilik davra kafeda tushlik qilmoqda. Narxlar shartli, misol uchun keltirilgan.

PozitsiyaSoniSumma, soʻm
Palov2100 000
Lagʻmon280 000
Achchiq-chuchuk salati115 000
Choy (choynak)15 000
Menyu boʻyicha summa200 000
Xizmat haqi / Сервисный сбор 10% (menyuda koʻrsatilgan)20 000
Jami toʻlov220 000

Xuddi shu buyurtma kassada (oʻz-oʻziga xizmat bilan) berilsa, mehmon 200 000 soʻm toʻlaydi. 20 000 soʻmlik farq tanlovning narxidir va mehmon uni oldindan koʻrishi kerak. Xizmat haqini fiskal chekda qanday aks ettirish va soliq hisobida qanday yuritishni buxgalteringiz bilan aniqlashtiring. AliPos cheklarni Oʻzbekiston talablariga muvofiq fiskallashtiradi. Batafsil maʼlumot «Fiskalizatsiya» sahifasida.

Tekshiruv roʻyxati: shikoyatdan saqlovchi 6 qadam

  1. Alohida xizmat haqi kerakmi, hal qiling. Muqobil yoʻl xizmat narxini taomlar narxiga qoʻshishdir. Bunda mehmonda hisob boʻyicha savol tugʻilmaydi, lekin narxlar qimmatroq koʻrinadi.
  2. Xizmat haqisiz muqobil variantni belgilang. Kafeda bu kassada buyurtma berish va taomni kassadan olishdir. Ofitsiantli restoranda oʻz-oʻziga xizmat yoʻq. Shuning uchun u yerda mehmonni buyurtmadan oldin ogohlantirish ayniqsa muhim, yaxshisi esa xizmatni narxga qoʻshishni oʻylab koʻrish.
  3. Xizmat haqini ikki tilda yozing: menyuda, kirishda yoki peshtaxtada, QR-menyuda. Foizni va u nima uchun olinishini koʻrsating.
  4. Prechekni sozlang. Xizmat haqini foizi va summasi bilan alohida qatorda chiqaring. Olib ketishga berilgan buyurtma, mehmon oʻzi olib ketadigan buyurtma va yetkazib berishga uni hisoblamang.
  5. Xodimlarni oʻqiting. Ofitsiant mehmonlar stolga oʻtirganda xizmat haqi haqida oʻzi aytishi kerak. «Xizmat haqisiz mumkinmi?» degan savolga esa xotirjam javob bera olishi lozim.
  6. Depozit shartlarini alohida yozing. Bron uchun depozit talab qilsangiz, uning miqdorini, unga nima kirishini va qoldiq bilan nima boʻlishini oldindan koʻrsating. Qoʻmita depozitlarni xizmat haqi haqidagi shikoyatlar bilan bir qatorda tilga olgan.

Nima qilish shart emas: menyuda halol koʻrsatilgan xizmat haqini vahimaga tushib bekor qilish. Butun menyuni qaytadan chop etish ham shart emas, muqovaga ikki tildagi qoʻshimcha varaq yoki yorliq yopishtirish kifoya. Xizmat haqini hisobda birinchi marta koʻrgan mehmon bilan bahslashmang. Bunday holatda xizmat haqini olib tashlash xavfsizroq. Keyin mehmon nega uni sezmaganini tekshirib chiqing.

Kassadagi intizomni ham alohida tekshiring. Xizmat haqi goh qoʻshilib, goh qoʻlda olib tashlansa, pul osongina yoʻqoladi. Bunday signallarni hisobotlarda qanday topishni «Kafeda kassirni qanday nazorat qilish kerak: hisobotlardagi 7 ta signal» maqolasida tahlil qilganmiz.

Qoʻshni davlatlarda qanday

DavlatQoidaHujjat
OʻzbekistonToʻgʻridan-toʻgʻri taqiq yoʻq. Mehmonni oldindan xabardor qilish, xizmatni majburlamaslik, kafeda muqobil variant berish kerak221-I-son Qonun, VMning 75-son qarori
Rossiya2025-yil 1-sentabrdan mehmonning «avtomatik roziligi»ga yoʻl qoʻyilmaydi. Majburlangan xizmatlar uchun pul 3 kun ichida qaytariladiIsteʼmolchilar huquqlarini himoya qilish toʻgʻrisidagi qonun 16-moddasining 3.1-bandi, 07.04.2025-yildagi 69-FZ-son Federal qonun
Qirgʻiziston2026-yil 1-yanvardan buyurtma narxidan alohida xizmat haqi olish taqiqlangan14.10.2025-yildagi 663-son qaror

Qirgʻizistonda taqiqdan keyin kafelarda narxlar oshdi. Masalan, manti narxi 300–400 somdan kamida 500 somgacha koʻtarildi. Oʻzbekistondagi yondashuv hozircha Rossiya va Qirgʻizistonnikiga qaraganda yumshoqroq.

Koʻp beriladigan savollar

Oʻzbekistonda restoranda 10–20% xizmat haqi olish qonuniymi?

Toʻgʻridan-toʻgʻri taqiq yoʻq. Yumshoq talqinga koʻra, mehmon xizmat haqi haqida buyurtmadan oldin bilsa, uni olish mumkin. Qatʼiy talqinga koʻra, bunga qoʻshimcha ravishda xizmat haqisiz muqobil variant ham boʻlishi kerak. Yashirin xizmat haqi, shuningdek faqat toʻlov paytida aytilgan xizmat haqi shikoyat uchun asos boʻladi.

Xizmat haqi majburiymi, uni toʻlashdan bosh tortish mumkinmi?

Agar xizmat haqi oldindan koʻrsatilmagan boʻlsa, mehmon unga eʼtiroz bildirishi va shikoyat qilishi mumkin. Xizmat haqi menyuda koʻrsatilgan boʻlsa, u shartnoma sharti hisoblanadi. Qoʻmita pozitsiyasiga koʻra, kafeda xizmat haqisiz oʻz-oʻziga xizmat imkoniyati boʻlishi kerak.

Mehmon qayerga shikoyat qilishi mumkin?

Huquqlari buzilgan isteʼmolchilarga 1159 qisqa raqamiga murojaat qilish tavsiya etiladi.

Yashirin xizmat haqi uchun qanday jarima bor?

Biz oʻrgangan manbalarda umumiy ovqatlanish muassasalari uchun yashirin xizmat haqi boʻyicha jarima miqdori keltirilmagan. Mish-mishlarga tayanmang. Muhimrogʻi boshqa narsa: 221-I-son qonunga koʻra, narx haqida axborot boʻlmasa, u taqdim etilgunga qadar savdo toʻxtatilishi mumkin.

Xizmat haqi choychaqadan nimasi bilan farq qiladi?

Xizmat haqini muassasa belgilaydi va bu haqda menyuda oldindan xabar beradi. Choychaqani esa mehmon ixtiyoriy ravishda qoldiradi. Xizmat haqini xodimlar oʻrtasida qanday taqsimlash va choychaqani qanday hisobga olishni yurist va buxgalter bilan aniqlashtiring. Ofitsiantlarni rasmiylashtirish haqida «PF-100 boʻyicha ofitsiantni rasman qanday ishga olish mumkin» maqolasida yozganmiz.

Xizmat haqini taomlar narxiga qoʻshish mumkinmi?

Ha. Bu bahslardan qochishning bir yoʻli. Mehmon menyuda yakuniy narxni koʻradi va hisobda kutilmagan summaga duch kelmaydi.

Menyu, prechek va ofitsiantlar uchun qoidalarni qayta koʻrib chiqayotgan boʻlsangiz, zal, kassa va hisobotlarning bitta tizimda ishlashi qulay. Restoranlar uchun va kafelar uchun yechimlarni koʻrib chiqing. Zal, kassa va hisobotlar qanday ishlashini demoda koʻrsatamiz. alipos.uz/uz/connect sahifasida ariza qoldiring, biz sizga qoʻngʻiroq qilamiz.

#Законы и налоги#Права потребителей#Ресторан#Кафе#Чек-лист
Barcha maqolalar

Keyingi smenangiz shu yerdan boshlanadi

AliPos’ni sinab ko‘ring — ilgari boshqacha ishlay olganingizga hayron qolasiz!

Ariza qoldiring: 15 daqiqada qo‘ng‘iroq qilamiz va kassani 1 kunda sozlab beramiz.

+998 55 704-99-991 kunda ishga tushirish

Demo oling — menyuni sozlashga yordam beramiz

Telefon raqamini to‘liq kiriting: +998 XX XXX-XX-XX

15 daqiqa ichida qo‘ng‘iroq qilamiz

  1. 1Video
  2. 2Ariza
  3. 3Onlayn demo
Restoraningizda ham shunday ishlasinmi?