Yangiliklar · 18-noyabr, 2026
Kafeda soxta gaz tekshiruvi: 5,2 mln “jarima” uchun 3,3 mln va 6 qadam
2026-yil 17-noyabr kuni Toshkentda oʻzini tuman gaz xizmati xodimi deb tanishtirgan firibgar ushlandi. U ovqatlanish korxonasidan 5,2 mln soʻmlik jarimani “yozmaslik” uchun 3,3 mln soʻm olgan. Haqiqiy tekshiruvni firibgardan qanday ajratish mumkinligini koʻrib chiqamiz. Yangi yil mavsumigacha joriy qilish kerak boʻlgan 6 qadamni ham beramiz.

2026-yil 17-noyabr kuni Toshkentda oʻzini Yunusobod tuman gaz xizmati xodimi deb tanishtirgan erkak ushlandi. U ovqatlanish korxonasi rahbariga soxta guvohnoma koʻrsatgan va 5,2 mln soʻm jarima bilan qoʻrqitgan. Keyin jarimani “solmaslik” uchun 3,3 mln soʻm olgan. Bu haqda Bosh prokuratura huzuridagi Departament matbuot xizmati xabar berdi (repost.uz). Firibgarning asosiy belgisi shundaki, u masalani joyida naqd pul bilan hal qilishni taklif qiladi. Haqiqiy tekshiruv esa qoidabuzarlikni yozma hujjat bilan qayd etadi.
Nima boʻldi
Sxema oddiy. Erkak muassasaga soxta guvohnoma bilan kelgan va qoidabuzarlik topganini aytgan. U 5,2 mln soʻm jarima borligini aytgan (manbalardan birida summa aniqroq: 5 mln 250 ming). Keyin “muammoni hal qilish” uchun pulni shaxsan oʻziga, 2 mln kam qilib toʻlashni taklif qilgan. Rahbar unga 3,3 mln soʻm bergan. Firibgarni Bosh prokuratura huzuridagi Departamentning Yunusobod tuman boʻlimi xodimlari ashyoviy dalillar bilan ushlagan. Unga nisbatan JKning 168-moddasi (firibgarlik) va 228-moddasi (hujjatlarni qalbakilashtirish va qalbaki hujjatlardan foydalanish) boʻyicha ish qoʻzgʻatilgan.
Nega sxema ishladi
- Summa ishonarli eshitiladi. 2026-yil 1-sentabrdan bazaviy hisoblash miqdori (BHM) 440 000 soʻm. Demak, 5,2 mln taxminan 12 BHMga teng. Jarima uchun bu real raqam boʻlib tuyuladi.
- Haqiqiy jarimalar bundan ham katta boʻladi. 2026-yil noyabrida Namangan tumanidagi korxona qayta jihozlangan gaz uskunasini xulosalarsiz ishlatgani uchun 200 BHM miqdorida jarimaga tortilgan. Bu haqda Oʻzenergoinspeksiya xabar bergan (nuz.uz). Gaz boʻyicha jarimalar haqiqatan ham katta boʻladi, shuning uchun firibgar aytgan summa ishonarli koʻrinishi mumkin.
- Qoʻrquv va shoshqaloqlik. Tekshiruvchi oshxona ishiga xalaqit bersa, masalani tezroq “joyida hal qilish” istagi paydo boʻladi.
Muassasa uchun bu nimani anglatadi
Birinchidan, 2026-yil 18-noyabrdan tadbirkorlik faoliyati erkinligi kafolatlari toʻgʻrisidagi OʻRQ-1168-son qonun kuchga kirdi (lex.uz). Unga koʻra tekshiruvni faqat qonun bilan tasdiqlangan roʻyxatdagi organlar oʻtkaza oladi. Vakolati boʻlmagan organlarning tekshiruvlari esa noqonuniy deb topiladi. Demak, egasi “Qaysi organdan keldingiz va qanday asosda?” deb soʻrashga toʻla haqli. Qonun haqida batafsil “18-noyabrdan OʻRQ-1168 qonuni: kafelarni reestr boʻyicha tekshirish va 5 qadam” maqolasida yozganmiz.
Ikkinchidan, haqiqiy gaz tekshiruvlari ham boʻladi, shuning uchun hammani eshikdan qaytarib boʻlmaydi. Egasining vazifasi guvohnomani va tashrif asosini tekshirib olish.
Uchinchidan, haqiqiy xodimga ham “norasmiy” pul berish mumkin emas. Hazorasp tumanida gaz xizmati xodimlari 309 mln soʻmlik hisoblangan zararni kamaytirishni 2 500 dollar evaziga vaʼda qilib, 1 400 dollar olgan. Ish boshqa moddalar qatori JKning pora berish haqidagi 211-moddasi boʻyicha ham qoʻzgʻatilgan (yuz.uz). “Masalani hal qilish” uchun naqd pul bergan odam oʻzi ham jinoyat ishida ishtirokchi boʻlib qolishi mumkin.
Haqiqiy tekshiruvmi yoki firibgarmi: belgilar
| Nimaga qarash kerak | Haqiqiy tekshiruvga oʻxshaydi | Shubha uygʻotadi |
|---|---|---|
| Guvohnoma | Yaxshilab koʻrishga, F.I.Sh., lavozim va raqamni yozib olishga ruxsat beradi | Koʻz-koʻz qilib qoʻyadi, suratga olishga ruxsat bermaydi |
| Asos | Organni va tashrif sababini aytadi | “Rejali aylanish” deydi, aniq hech narsa aytmaydi |
| Qoʻngʻiroq orqali tekshirish | Siz xizmatga rasmiy raqam orqali qoʻngʻiroq qilguningizcha xotirjam kutadi | Boshligʻining “oʻz” raqamini beradi, shoshiltiradi |
| Qoidabuzarlik | Yozma qayd etadi: dalolatnoma, bayonnoma | Faqat ogʻzaki aytadi |
| Pul | Naqd pulni qoʻliga olmaydi | Hozir oʻziga toʻlasangiz “chegirma” taklif qiladi |
Hozir nima qilish kerak: 6 qadam
- Joyida naqd pul toʻlamang. Qoidabuzarlik haqiqiy boʻlsa, yozma hujjat talab qiling. Toʻlov tartibi va rekvizitlarini tekshiruvchidan emas, xizmatning oʻzidan rasmiy kanal orqali aniqlang.
- Oshxonaga kiritishdan oldin guvohnoma va asosni tekshiring. Maʼlumotlarni yozib oling va tuman gaz xizmatiga uning rasmiy saytidagi yoki gaz shartnomasidagi raqam orqali qoʻngʻiroq qiling. Tekshiruvchining oʻzi bergan raqam bunga yaramaydi.
- Masʼul shaxsni belgilang. Tekshiruvchilarni boshqaruvchi yoki oshpaz-shef kutib oladi. Kassir va ofitsiantlar kimga qoʻngʻiroq qilishni biladi, oʻzlari hech narsaga imzo qoʻymaydi va pul bermaydi.
- Quyidagi roʻyxat boʻyicha “tekshiruv papkasi”ni yigʻing. Hujjatlar joyida boʻlsa, sizga bosim oʻtkazish qiyinroq boʻladi.
- Tovlamachilik boʻlsa, pul bermang. Odamning tashqi belgilarini va guvohnoma maʼlumotlarini yozib oling. Politsiyaga va u nomidan tanishtirgan xizmatga xabar bering.
- Smena chek-listiga “tekshiruvchi tashrifi” bandini qoʻshing: kim kutib oladi, nimani tekshiradi, kimga qoʻngʻiroq qiladi. Buni oldindan qiling.
Tekshiruv papkasi: gaz boʻyicha hujjatlar
2026-yil noyabr boshida isitish mavsumi uchun xavfsizlik yoʻriqnomasi chiqdi. Unda tutun yoʻllari va ventilyatsiyani tekshirish, muvofiqlik sertifikati boʻlmagan uskunadan foydalanmaslik va malakasiz ustalarni chaqirmaslik talab qilinadi (uznews.uz). Kafe uchun bu oldindan nimani tekshirish kerakligining tayyor roʻyxati. Papkada quyidagilar boʻlsin:
- gaz shartnomasi va toʻlov hujjatlari (hisob-kitoblar haqida “Gaz va elektr uchun 15% oldindan toʻlov” maqolasida oʻqing);
- hisoblagich hujjatlari: Davlat reestridagi asbob, tamgʻalar, plombalar. Yuridik shaxslar uchun qiyoslash VMQning 20.08.2019 yildagi 698-son qaroriga koʻra 4 yilda bir marta oʻtkaziladi (gov.uz);
- gaz uskunasi va ventilyatsiyaga xizmat koʻrsatish dalolatnomalari;
- plitalar, tandir va qozonxona uskunasi sertifikatlari;
- xodimlarni yoʻriqlash jurnali.
Kassani ham alohida tekshirib turing. Smena hisobotida pul toʻgʻri kelmasa, kimdir “tekshiruvchi”ga naqd pul bermaganmi, aniqlashga sabab bor. AliPosʼda har bir oʻchirish va bekor qilish xodim ismi va vaqti bilan saqlanadi, tushumni esa real vaqtda AliPos Boss orqali koʻrish mumkin. Hisobotlarda qaysi signallarga qarash kerakligini “Kafeda kassirni qanday nazorat qilish kerak: 7 ta signal” maqolasida yozganmiz.
Koʻp beriladigan savollar
Jarimani tekshiruvchiga naqd toʻlasa boʻladimi?
Yoʻq. Firibgar pulni oladi-yu, gʻoyib boʻladi. Haqiqiy xodimga “norasmiy” toʻlash ham mumkin emas, chunki bu pora boʻyicha ish qoʻzgʻatilishi xavfini tugʻdiradi. Qoidabuzarlik haqida yozma hujjat talab qiling.
Tekshiruvchi haqiqiy ekanini qanday bilsa boʻladi?
Guvohnoma maʼlumotlarini yozib oling va tuman gaz xizmatiga rasmiy raqam orqali qoʻngʻiroq qiling. Tekshiruvni qaysi organ va qanday asosda oʻtkazayotganini soʻrang.
2026-yil 18-noyabrdan nima oʻzgardi?
OʻRQ-1168 kuchga kirdi. Endi biznesni faqat qonun bilan tasdiqlangan roʻyxatdagi organlar tekshira oladi. Vakolati boʻlmagan organlarning tekshiruvlari noqonuniy deb topiladi.
Soxta tekshiruvchiga qanday jazo tahdid qiladi?
Bu holatda JKning 168-moddasi (firibgarlik) va 228-moddasi (qalbaki hujjatlar) boʻyicha ish qoʻzgʻatilgan.
Tovlamachilik haqida qayerga xabar berish kerak?
Politsiyaga va odam qaysi xizmat nomidan tanishtirgan boʻlsa, oʻsha xizmatga. Bu holatni Bosh prokuratura huzuridagi Departament xodimlari fosh etgan.
Hujjatlar va kassada tartib boʻlsa, “joyida hal qilish”dan eng yaxshi himoya shu. Muassasangiz tushumi va xarajatlarini telefondan kuzatib borishni istasangiz, AliPos tariflari bilan tanishing yoki ariza qoldiring. Biz qoʻngʻiroq qilib, muassasangizga oid tafsilotlarni aniqlab olamiz.
